Aksaray Yöresel Kültürel Kamusal Kurumsal Paylaşım sitesi Aksarayın en iyi Sitesi
Üyelik Giriş Yap | Üye Ol | Şifrem Neydi | Canlı Destek Facebook
Direnç Nedir? Dirençler ve Dirençl Çeşitleri Resimli Anlatım Tüm Dirençler
Bunu Paylaş
Cevap Yaz
Konu Açan fatih kurtbey kocapinar
09.01.2012 02:54:47
Normal Üye
fatih kurtbey kocapinar
 
Mutlumusun :
Nebim
Neden :
Bilmiom
SonKararinmi :
Ellam oyle


Dirençler




Direnç Nedir?



Direnç kelimesi, genel anlamda, "bir güce karşı olan direnme" olarak tanımlana bilir. Elektrik ve elektronikte direnç, iki ucu arasına gerilim uygulanan bir maddenin akıma karşı gösterdiği direnme özelliğidir. Kısaca; elektrik akımına gösterilen zorluğa DİRENÇ denir. Direnç"R" veya "r" harfi ile gösterilir, birimi ohm (Ω) dur.



Direnç Sembolleri:
























Eski



Yeni


 

Direnç Sembolleri

Direnç Sembolleri

Direnç Sembolleri

Direnç Sembolleri

Sabit Dirençler



Ayarlı Dirençler

 

 

 





 



 



 



 














Şekil 1.1

Şekil 1.1- Dirençli bir devre














Direncin devredeki rolü:

Bir "E" gerilim kaynağına "R" direncinden, Şekil 1.1'de gösterilmiş olduğu gibi, bir " I " akımı akar.Bu üç değer arasında Ohm kanununa göre şu bağlantı vardır.E=I.RBirimleri:

E: Volt    I: Amper    R: Ohm  (Ω)





Direnç Türleri:



Dirençler iki gruba ayrılır:



  1. Büyük güçlü dirençler


  2. Küçük güçlü dirençler




  •  Büyük Güçlü Dirençler;:



2W üzerindeki dirençler büyük güçlü direnç grubuna girer.




  •  Küçük Güçlü Dirençler;



Küçük güçlü dirençlerin sınıflandırılması:



  1. Sabit Dirençler


  2. Ayarlı Dirençler


  3. Termistör (Terminstans)


  4. Foto Direnç (Fotorezistans)



Gerek büyük güçlü olsun, gerekse de küçük güçlü olsun, bütün dirençlerin belirli bir dayanma gücü vardır.



Bir Direncin Harcadığı Güç:




  1. U: Dirençteki gerilim düşümü (Volt)


  2. R: Direncin değeri (Ohm)


  3. I: Geçen akım (Amper)


  4. P: Direncin gücü (Watt)



Direnç Üzerinde Harcanan Güç Üç Şekilde İfade Edilir:



  1. Akım ve gerilim cinsinden: P=U.I 'dır


  2. Akım ve dirençcinsinden; (ohm kanununa göre): U=I.R 'dir.

    Bu "U" değeri P=U.I 'da yerine konulursa: P= I2R olur.


  3. Gerilim ve dirençcinsinden; (ohm kanununa göre): I=U/R 'dir.

    Bu "I" değeri, P=U.I 'da yerine konursa, 
    P= U2/R olur.





Sabit Dirençler



Yapısı ve çeşitleri:


Sabit dirençler yapıldığı malzemenin cinsine göre üçe ayrılır:




  1. Karbon dirençler


  2. Telli dirençler


  3. Film dirençler



Film dirençler de ikiye ayrılır.



  1. İnce film dirençler


  2. Kalın film [Cermet "Sörmit" Okunur] dirençler



Karbon Dirençler



Karbon direncin yapısı:


Karbon direnç; kömür tozu ile, reçine tozunun eritilmesi ile elde edilir.

Karbon dirençler 1Ω 'dan başlayarak bir kaç mega Ohm 'a (MΩ) kadar üretilmektedir.



Başlıca kullanım alanları:


Bütün elektronik devrelerde en çok kullanılan direnç türüdür..











Şekil 1.2(a)



şekil (a)






Şekil (b)





 





Şekil 1.2- Değişik karbon dirençler



a) Küçük güçlü direncin kesit görüntüsü

b) Değişik güçteki dirençlerin 1/1 görüntüsü

 




Telli Dirençler



Telli dirençler gerek sabit direnç, gerekse de ayarlanabilen direnç olmak üzere, değişik güçlerde ve omajlar da üretilebilmektedir.

Telli Direncin Yapısı:


Telli dirençlerde, sıcaklıkla direnç değerinin değişmemesi ve dayanıklı olması için, Nikel-Krom, Nikel-Gümüş ve konstantan kullanılır.



Telli dirençler genellikle seramik gövde üzerine iki katlı olarak sarılır. Üzeri neme ve darbeye karşı verniklidir. Yalnızca, Şekil 1.3(b)'de görüldüğü gibi ayarlı dirençte, bir hat boyunca tellerin üzeri kazınır.



10 Ω ile 100 KΩ arasında 30 W 'a kadar üretilmektedir.



Şekil 1.3 'te değişik telli direnç örnekleri verilmiştir.





Şekil 1.3



Başlıca kullanım alanları:



Telekominikasyon ve kontrol doğrultucularda kullanılır.

Tellerin çift katlı sarılmasıyla endüksiyon etkisi kaldırılabildiğinden yüksek frekans devrelerinde tercih edilir.

Küçük güçlülerde ısınmayla direnci değişmediğinden ölçü aletlerinin ayarında etalon (örnek) direnç kullanılır.



Dezavantajları:


Direnç telinin kopması, çok yer kaplaması ve büyük güçlü olanlarının ısınması gibi dezavantajları vardır.





 





Film Dirençler








Film kelimesi dilimize İngilizce 'den geçmiştir. Türkçe karşılığı zar ve şerit anlamına gelmektedir. Şekil 1.4 'ten anlaşıldığı gibi direnç şerit şeklinde yalıtkan bir gövde üzerine sarılmıştır. Bu durumu, bir fotoğraf filminin sarılışına benzetebiliriz.











Şekil 1.4



Şekil 1.4 - Film direncin iç görünümü












İki tür film direnç vardır:



  1. İnce film dirençler


  2. Kalın film dirençler



1. İnce Film Dirençler:



İnce film dirençler şu şekilde üretilmektedir;

Cam veya seramik silindirik bir çubuk üzerine "Saf Karbon","Nikel - Karbon","Metal - Cam tozu" karışımı "Metal oksit" gibi değişik direnç sprey şeklinde püskürtülür.









Püskürtülen bu direnç maddesi, çok ince bir elmas uçla veya Lazer ışınıyla Şekil 1.4 'te görüldüğü gibi, belirli bir genişlikte, spiral şeklinde kesilerek şerit sargılar haline dönüştürülür.

Şerit sargıdan biri çıkarılarak diğer sargının sarımları arası izole edilir. Şerit genişliği istenilen şekilde ayarlanarak istenilen direnç değeri elde edilir.







2. Kalın Film (Cermet) Dirençler:






Kalın film dirençler, seramik ve metal tozları karıştırılarak yapılır. Seramik ve metal tozu karışımı bir yapıştırıcı ile hamur haline getirildikten sonra, seramik bir gövdeye şerit halinde yapıştırılır fırında yüksek sıcaklıkta pişirilir.

Yukarıda açıklanan yöntemle, hem sabit hem de ayarlı direnç yapılmaktadır.





Başlıca kullanım alanları:





Tablo 1.1 'de görüldüğü gibi, film dirençler toleransı en küçük olan dirençlerdir. Yani, istenilen değer tam tutturulabilmektedir. Bu nedenle hassas direnç gerektiren elektronik devreler için çok önemli bir dirençtir.




Ayrıca maksimum akımda bile değeri pek değişmemektedir.













































































































Direnç tipi




Karbon direnç




İnce film dirençler




Metal kalın film (cermet) direnç




Telli direnç




Karbon




Metal



Büyüklüğü

10Ω - 22MΩ

10Ω - 2MΩ

10Ω - 1MΩ

10Ω - 68MΩ

0,25Ω - 10KΩ

Toleransı

±%10

±%5

±%2

±%2

±%5

Maksimum gücü

250mW

250mW

500mW

500mW

2,5W

Yükteki değer değişimi

%10

%2

%1

%0,5

%1

Maksimum dayanma gerilimi

150V

200V

350V

250V

200V

Yalıtkanlık direnci

109Ω

10¹ºΩ

10¹ºΩ

10¹ºΩ

10¹ºΩ

Gerilim sabiti

2000ppm/V

100ppm/V

10ppm/V

10ppm/V

1ppm/V

Çalışabildiği sıcaklık aralığı

-40ºC 


+105ºC



-40ºC 


+125ºC



-55ºC


+150ºC



-55ºC 


+150ºC



-55ºC 


+185ºC



Sıcaklık sabiti

±1200 ppm/ºC

-1200 ppm/ºC

±250 ppm/ºC

±100 ppm/ºC

±200ppm/ºC

Gürültüsü

1 kW - 2µV/V,


10 MW - 6µV/V



1µV/V

0,1µV/V

0,1µV/V

0,01µV/V

Lehim etkisi

%2

%0,5

%0,15

%0,15

%0,05






NOT:







  1. 1ppm = 10-6 Ω başına değişim miktarı.






  2. Sıcaklık sabiti "+" ppm: Isındıkça artan direnç






  3. Sıcaklık sabiti "-"  ppm: Isındıkça azalan direnç

    Örneğin; saf karbon direncin: Sıcaklık sabiti -1200ppm/ºC olup sıcaklığın her 1 artışında, direnci Ohm başına, 1200ppm=1200*10-6 =0,0012Ω azalmaktadır.






  4. Sıcaklık sabiti "±" ppm: ısındıkça artan, 0 ºC 'nin altında soğutulurken azalan direnç.

    Örneğin; Bakırın direnci -234 'te sıfır olmaktadır.






  5. Gerilim sabiti: Dirence uygulanan gerilimin büyüklüğü oranında, direnci yukarıda verilen değer kadar düşmektedir.

    Örneğin; 150Ω 'luk bir "karbon film dirence" 30V uygulandığında direnci 30*150*10-6=0,45 kadar düşecektir.





Ayarlı Dirençler



Yapıları:


Ayarlı dirençler, direnç değerinde duruma göre değişiklik yapılması veya istenilen bir değere ayarlanması gereken devrelerde kullanılırlar.

Karbon, telli ve kalın film yapıda olanları vardır.

Aşağıda çeşitlerini anlatırken yapıları da daha geniş olarak anlatacağım.



Çeşitleri:


Ayarlı dirençler iki ana gruba ayrılır:



  1. Reostalar


  2. Potansiyometreler




Reostalar











Reostalar, Şekil 1.6 'da verilmiş olan sembollerinden de anlaşıldığı gibi iki uçlu ayarlanabilen dirençlerdir. Bu iki uçtan birine bağlı olan kayıcı uç, direnç üzerinde gezdirilerek, direnç değeri değiştirilir.
















Şekil 1.6

Şekil 1.6

Şekil 1.6









Şekil 1.6 - Reostanın değişik semboller ile gösteriliş


Reostaların da karbon tipi ve telli tipleri vardır. Sürekli direnç değişimi yapan reostalar olduğu gibi, kademeli değişim yapan reostalarda vardır.



Reostanın başlıca kullanım alanları:







Laboratuarlarda etalon direnç olarak, yani direnç değerlerinin ayarlanmasında ve köprü metodunda direnç ölçümlerinde, değişken direnç gerektiren devre deneylerinde, örneğin diyot ve transistor karakteristik eğrileri çıkarılırken giriş, çıkış gerilim ve akımlarının değiştirilmesinde ve benzeri değişken direnç gerektiren pek çok işlemde kullanılır.




Şekil 1.7



 





 



Potansiyometreler



Potansiyometreler şekil 1.8 'de görüldüğü gibi üç uçlu ayarlı orta uç, direnç üzerinde gezinebilir.











Tablo 1.8

Şekil 1.8 - Potansiyometrenin gerilim bölücü olarak kullanılması













Potansiyometreler, yine Şekil 1.8 'de belirtilmiş olduğu gibi direnç değerinin değiştirilmesi yoluyla gerilim bölme, diğer bir deyimle çıkış gerilimini ayarlama işlemini yapar.



Potansiyometrelerin başlıca uygulama alanları Tablo 1.3 'de verilmiştir.





Potansiyometre Çeşitleri:


Potansiyometreler aşağıdaki üç grup altında toplanabilir.




  1. Karbon Potansiyometreler


  2. Telli Potansiyometreler


  3. Vidalı Potansiyometreler



Karbon Potansiyometreler



Karbon potansiyometreler, mil kumandalı veya bir kez ön ayar yapılıp, bırakılacak şekilde üretilmektedir. Ayar için tornavida kullanılır. Bu türdeki potansiyometreye "Trimmer potansiyometre" (Trimpot) denmektedir.












(a) Mil Kumandalı



(b) Tornavida Ayarlı Trimpot


Şekil 1.9 - Karbon Potansiyometreler









Şekil 1.10

Şekil 1.10 - Lineer ve logaritmik potansiyometrelerin karakteristik eğrileri


A:  Lineer potansiyometre çıkış gerilimindeki değişim

B:  Logaritmik potansiyometre çıkış gerilimindeki değişim



Şekil 1.10 'da gösterilmiş olduğu gibi karbon potansiyometreler. Lineer (doğrusal) veya logaritmik (eğrisel) gerilim ayarı yapacak şekilde üretilir.



Şeklin köşesinde karakteristik eğrileri çıkarılan potansiyometre görülmektedir.



Yatay koordinat ekseni, potansiyometre fırçasının "a" ucuna göre dönüş açısını, gösteriyor.



Düşey koordinat ekseni ise, a-s uçlarından alınan Vas geriliminin , a-e uçları arasındaki Vae gerilimine oranını (Vas/Vae) göstermektedir.



Aynı şeyleri direnç değerleri üzerinde de söylemek mümkündür.



Şekilde, noktalı olarak çizilmiş olan A doğrusu, lineer potansiyometreye, B eğrisi ise logaritmik potansiyometreye aittir.



Potansiyometre fırçası "a" ucunda iken Vas çıkış gerilimi sıfır 'dır.



Fırçanın 90° döndürülmüş olduğunu kabul edelim:




  • Potansiyometre lineer ise; Vas = 32/100*Vae = 0,32Vae  olur.


  • Potansiyometre logaritmik ise; Vas = 8/100*Vae = 0,08Vae  olur.




Yükselteçlerde volüm ve ton kontrolünde logaritmik potansiyometrelerin kullanılması uygun olur.



Dirençlerin hangi türden olduğunun anlaşılmasını sağlamak için, omaj değerinden sonra "lin" veya "log" kelimeleri yazılır.



Telli Potansiyometreler









Şekil 1.11


Şekil 1.11 - Telli potansiyometre




Telli potansiyometreler, bir yalıtkan çember üzerine sarılan teller ile bağlantı kuran fırça düzeninden oluşmaktadır.bu tür potansiyometrelerin üzeri genellikle açıktır. Tel olarak  Nikel-Krom  veya başka rezistans telleri kullanılır.



Vidalı Potansiyometreler










Şekil 1.12

Şekil 1.12 - Vidalı Potansiyometrenin Kesit Görüntüsü


Vidalı potansiyometrede, sonsuz vida ile oluşturulan direnci taramaktadır. Üzerinde hareket eden bir fırça, kalın film (Cermet) yöntemiyle oluşturulan direnci taramaktadır. Fırça potansiyometrenin orta ayağına bağlıdır. Böylece orta ayak üzerinden istenilen değerde ve çok hassas ayarlanabilen bir çıkış alınabilmektedir.



Potansiyometrelerin başlıca kullanım alanları:


Potansiyometreler elektronikte başlıca üç amaç için kullanılırlar;




  1. Ön ayar için


  2. Genel amaçlı kontrol için


  3. İnce ayarlı kontrol için



Bu üç kullanılma amacı için potansiyometreden beklenen özellikler. Tablo 1.4 'te özetlenmiştir. Ayrıca, Tablo 1.5 'te de yukarıda açıklanan üç potansiyometre türünün kıyaslanması yapılmıştır.











































Tablo 1.4.  Potansiyometrelerin Kullanılma yerlerine göre özellikleri


Tipi

Uygulama örneği

Seçim Töleransı

Doğrusallık (Lineerite)

Kararlılık (Stabilite)

Ömrü boyunca ayar gereksinimi

Ön ayar

Darbe jenaratorun de darbe genişliği ayarı


±%20



Önemli değil



Yüksek

±%2



50 'den az


Genel amaçlı kontrol

Yükselteçte ses ve ton ayarı


±%20



±%10



Orta

±%10



10000


İnce ayarlı kontrol


Skoptaki genlik ayarı, haberleşmede frekans ayarı



±%20



±%0.5



Yüksek

±%0.5



50000




















































Tablo 1.5.  Potansiyometrelerin kıyaslama tablosu



Tipi



Türü

Değeri

Toleransı

Gücü (W)

Sıcaklık sabiti

Kararlılık (Stablite)

Ömrü

Karbon pot. (Trimmer)

Lineer veya logaritmik

100-10M


±%20



0.5 - 2



± 700 ppm/°C

100 K altında

± 1000 ppm/°C

100 K üstünde



±%20


20000        dönüş

Telli pot.

Lineer

10-100K


±%5

±%3



3



100 ppm/°C

50 ppm/°C



±%5

±%2


20000 - 100000 arası dönüş

Vidalı pot.

Lineer

10-500K


±%10



1



±200 ppm/°C



±%5


500 kademe





Değişken Dirençler




İki gruba ayrılır:





  • Termistör (Terminstans)


  • Fotorezistans



rmistör (Terminstans)




Termistörler ısınınca direnci değişen elemanlardır.



Termistörler sıcaklık sabitine göre ikiye ayrılırlar:



  1. Pozitif sıcaklık sabitine sahip dirençler (PTC)


  2. Negatif sıcaklık sabitine sahip dirençler (NTC)



1. PTC Dirençler


Pozitif sıcaklık sabitine (PTC) sahip dirençler ısındığı zaman, direnç değeri büyür. Metaller, özellikle de baryum titamat ve fungsten bu özelliğe sahiptir. Çok değişik kullanım alanları vardır.



Örneğin: Röleye paralel bağlanan PTC direnç rölenin gecikmeli çekmesini sağlar. Florasan lambalarda da starter yerine PTC direnç kullanılabilmektedir.



2. NTC Dirençler


NTC dirençler, ısındığı zaman direnç değerleri düşer, Germanyum, Silikon, ve metal oksitler gibi maddelerden üretilir.



Şekil 1.13' de bir NTC termistöre ait karakteristik eğrileri verilmiştir.












Şekil 1.13(a)

Şekil 1.13(b)


Şekil 1.13- NTC Termistör karakteristik eğrileri







  • 40°C' ye kadar ısıtılan bir ortamdaki termistör direncindeki değişim;






  • Değişik sıcaklıklardaki Akım-gerilim (I,V) bağıntısı








NTC Termistörünün kullanım alanları:


NTC termistörlerin çok değişik kullanım alanları vardır.









  •  Motor ve transformatör gibi aşırı ısınması istenmeyen sistemlere yerleştirilen NTC termistörün direnci fazla ısınmadan dolayı küçülen bir alarm ve koruma devresini harekete geçirir.






  •  Bir su deposunda seviye kontrolü için yerleştirilen NTC direnci su seviyesi düşünce, ısınarak pompa devresini çalıştırır.






  •  Bir motora seri bağlanan NTC direnç önce küçük akım çekerek güvenli yol almasını sağlar.






  •  Röleye seri bağlanan NTC direnç rölenin gecikmeli çalışmasını sağlar.





 











Şekil 1.14










Fotorezistans



Fotorezistansın çalışma prensibi NTC direncin çalışma prensibine yakındır. Fotorezistanslar, ışık etkisi altında kalınca direnci küçülen elemanlardır. En çok kullanılan fotorezistans maddesi kadmiyum sülfürdür. Kadmiyum sülfürden yapılmış olan bir fotorezistansın karanlıktaki direnci 10 MOhm olduğu halde, gün ışığında 1 KOhm' a düşmektedir.



Şekil 1.15 'de, bir lamba devresine konulan fotorezistansın ışık etkisi ile direnci düşürülerek   lambanın yakılışı gösterilmiştir.













Şekil 1.15 - Kadmiyum Fotorezistans ve bir lambanın yakılışı






 



İmza

aksaray

Cevap Yaz
Copyright
Bugün : 0 - 0 - 0 | Dün : 0 - 0 - 0 | Toplam : 179 - 1126 - 1305 | Üyeler : 0 - 2327 | Online : 0 - 1
Onlineler :
Neler Yaptık | Hakkımızda | İletişim | SiteMaps | Rss
2oo6-2o14 © Copyright Aksaray 68
Yazılım Tasarım
Aksaray 68

AKSARAY.TC - Bizimsite - Aksaray Bilisim - Ihlara - Aksaray Haberler- AxarayFm - siteni ekle
YASAL UYARI
Sitemiz, hukuka, yasalara, telif haklarına ve kişilik haklarına saygılı olmayı amaç edinmiştir. Sitemiz, 5651 sayılı yasada tanımlanan .yer sağlayıcı. olarak hizmet vermektedir. İlgili yasaya göre, site yönetiminin hukuka aykırı içerikleri kontrol etme yükümlülüğü yoktur. Bu sebeple, sitemiz .uyar ve kaldır. prensibini benimsemiştir. Telif hakkına konu olan eserlerin yasal olmayan bir biçimde paylaşıldığını ve yasal haklarının çiğnendiğini düşünen hak sahipleri veya meslek birlikleri, info@Aksaray.tc mail adresinden bize ulaşabilirler. Buraya ulaşan talep ve şikayetler Hukuk Müşavirimiz tarafından incelenecek, şikayet yerinde görüldüğü takdirde ihlal olduğu düşünülen içerikler sitemizden kaldırılacaktır.

Ping your blog, website, or RSS feed for Free
 

Hızlı Sohbet